کابوس های شبانه کودکان

کابوس های کودکان

دقیقا مشخص نیست که کودکان از چه سنی در خواب رویا می بینند ولی حتی کودکان نوپا هم برخی مواقع از رویا هایی صحبت می کنند که برخی خوشایند و برخی ترسناک بوده اند. تمام کودکان گهگاهی رویا های ناراحت کننده و ترسناک دارند ولی به نظر می رسد که کابوس های شبانه، در سنین پیش دبستانی که ترس از تاریکی در میان آنها متداول است، به اوج می رسد. ولی کودکان بزرگتر و حتی بزرگسالان هم گهگاهی دچار کابوس می شوند.

کابوسها قابل پیشگیری نیستند ولی والدین می توانند محیط کودک را برای خوابی راحت تزئین نمایند.بدین سان وقتی کابوس ها به کودک شما هجوم می آورند با تلاش کمتری می توانید آرامش خاطر را به کودک خود بازگردانید.

کمک کردن به کودکان برای غلبه بر این ترس متداول دوران کودکی، می تواند توانایی مقابله با سایر ترسهایی که در طول زندگی برایشان پیش می آید را ایجاد نماید.

 کابوس ها چه موقع رخ می دهند

کابوس ها هم مثل رویاهای شیرین در مرحله ای از خواب رخ می دهند که مغز بشدت فعال است و در حال مرتب سازی خاطرات و تجارب اخیر می باشد.در این حال تصاویر واضحی که مغز ایجاد می کند به همان میزانی که در واقعیت رخ دهند می توانند ایجاد احساسات نمایند.

این مرحله از خواب REM(Rapid Eye Movement) نامیده می شود و دلیل آن این است که چشمها در زیر پلک های بسته بسرعت حرکت می کنند.کابوس ها اغلب در نیمه دوم خواب که مدت REM طولانی تر است رخ می دهند.

هنگامی که کودکی از کابوس از خواب می پرد تصاویری که در خواب دیده، هنوز برایش زنده و واقعی به نظر می رسند.بنابر این کاملا طبیعی است که ناراحت و مضطرب باشند و پدر و مادرشان را بخواهند.

در حدود سنین پیش دبستانی است که کودکان کم کم می فهمند که آنچه دیده اند فقط یک رویا است و به آنها آسیبی نمی رساند.اما این مانع از آن نمی شود که احساس ترس نکنند.حتی کودکان بزگتر هم ممکن است وقتی از ترس از خواب می پرند به دلداری و کمک شما نیاز داشته باشند.

چه عواملی باعث کابوس می شوند

هیچکس نمی داند دقیقا چه چیز هایی باعث کابوس می شوند.به نظر می رسد که رویا ها و کابوس ها روشی هستند که کودکان از طریق آن افکار و احساسات مرتبط با موقعیت هایی که با آن روبرو شده اند را پردازش می کنند وآن از طریق نگرانی و دلواپسی کار کند.

در اغلب مواقع کابوس ها بدون هیچ دلیل مشخصی رخ می دهند.برخی مواقع هم آنها وقتی رخ می دهند که کودک اخیراً استرس یا تغییری را تجربه کرده است.موقعیت ها و رویداد هایی که احساسات ناراحت کننده ای ایجاد می کنند مانند مهاجرت، رفتن به یک مدرسه جدید، بدنیا آمدن نوزاد جدید یا تنش های خانوادگی می توانند بصورت رویا های ناراحت کننده بروز یابند.

گاهی کابوس های شبانه می تواند بخشی از واکنش کودک به یک شوک روحی مانند بیماری های سخت، تصادف یا جراحت های شدید باشد.در برخی کودکان، بخصوص آنهایی که قوة تخیل قوی دارند، خواندن کتاب های ترسناک یا دیدن فیلم های ترسناک درست قبل از خواب می تواند عامل آن باشد.

بچه های کوچکتر ممکن است کابوس گرفتار شدن، تعقیب شدن، گم شدن یا تنبیه شدن ببینند. برخی اوقات کابوس ها شامل بخش هایی از رویداد های روزانه هستند ولی بشکلی غیر عادی تغییر شکل یافته اند. کودک اغلب تمام جزئیات را به خاطر نمی آورد ولی برخی چهره ها، موقعیت ها و چیز های ترسناک را به یاد دارد.

رویا های شیرین

والدین نمی توانند جلوی کابوس ها را بگیرند ولی می توانند خواب آرامش بخشی را برای کودک خود فراهم کنند که خود می تواند باعث رویاهای شیرین شود.

برای کمک به اینکه کودک قبل از خواب آرامش و آسودگی برسد از موارد زیر برای کودکان اطمینان حاصل کنید:

  • زمان خواب و بیداری مشخص
  • وجود یک رویه و برنامه برای خواب که به او احساس آرامش و اطمینان را القا کرده و به آرامی بسوی خوابی آرام سوق دهد. این رویه و برنامه می تواند شامل حمام قبل از خواب، در آغوش کشیدن کودک، قصه گفتن یا صحبتی کوتاه راجع به رویدادهای خوشایند همان روز باشد.
  • داشتن یک تخت گرم و نرم و راحت که در آن احساس آرامش کند. همراه داشتن عروسک محبوبش،چراغ خواب یا عروسک های آویز تخت بچه می تواند به این امر کمک نماید.
  • پرهیز از دیدن فیلم ها و سریال های ترسناک قبل از خواب علی الخصوص اگر در شب های قبل سابقه کابوس داشته باشد.
  • آگاهی از اینکه کابوس ها فقط رویاهای ترسناک هستند و واقعی نبوده و به آنها آسیبی نخواهد رسید.

بعد از کابوس

با این کار ها می توانید کودک خود را آرام نمایید:

  • به او بگویید که شما همینجا در کنارش هستید. حضور اطمینان بخش شما در کنار کودکی که با ترس از خواب پریده به او قوت قلب می دهد.دانستن اینکه پیش او هستید به او احساس امنیت می دهد.
  • برای کودک موضوع را تشریح کنید. به او بگویید آنچه دیده و رخ داده فقط یک کابوس بوده که دیگر تمام شده است.برای او شرح دهید که چیز های ترسناک کابوس ها در عالم واقع رخ نمی دهند.
  • به او آرامش دهید. به او بگویید که میدانید که او ترسیده و این هیچ عیبی ندارد. همه موقع خواب رویا می بینند و برخی اوقات این رویا ها ترسناک و ناراحت کننده هستند و خیلی هم واقعی به نظر می رسند پس طبیعیه که آدم از دیدنشون بترسه.
  • از قدرت جادویی خود استفاده کنید.برای کودکان پیش دبستانی و آنهایی که تازه به مدرسه رفته اند قدرت جادویی عشق و حفاظت شما بشکل اعجاب آوری کار می کند.مثلا شما می توانید هیولاهای خیالی را با یک اسپری هیولاکش خیالی نیست و نابود کنید.برخیزید و زیر تخت و داخل کمد بچه را چک کرده و به او بگویید همه آنها پا به فرار گذاشته و ناپدید شده اند.
  • نور شب . استفاده از یک چراغ خواب یا روشن گذاشتن چراغ سالن آپارتمان بطوریکه نور ملایمی در اتاق کودک وجود داشته باشد به خواب آرام او کمک می کند. یک چراغ خواب کودکانه کنار تختخوابی می تواند در کاهش کابوس های او بسیار موثر باشد.
  • به کودک کمک کنید که بخوابد. برای اینکار باید چیز آرامش بخشی به او ارائه کنید. مثلا عروسک پولیشی نرم، بالش یا پتوی نرم ، نور ملایم چراغ خواب یا یک موزیک آرام و ملائم می تواند سودمند باشد.یا شاید هم بوسیدن ملایم، نوازش کردن و اینکه بگذارید انگشت شما را در کف دست خود نگه دارد نا زمانیکه بخوای رود و شما روی نوک پا از اطاق او خارج شوید.
  • شنونده خوبی باشید.نیازی نیست که خیلی راجع به کابوس با کودک صحبت کنید.فقط او را آرام کرده به او احساس امنیت دهید و برای برگشت به تختخواب آماده نمایید.ولی صبح روز بعد ممکن است کودک شما بخواهد همه اش راجع به خواب ترسناکی که دیده است صحبت کند.با صحبت کردن راجع به آن- حتی کشیدن آن یا نوشتن در مورد آن- در روز روشن ، خیلی از آن صحنه های ترسناک تاثیر خود را از دست می دهند. کودک شما ممکن است از تعریف یک پایان جدید(و رضایت بخش) برای کابوس خود لذت ببرد.

کودکان بسیاری گاه و بیگاه دچار کابوس می شوند و این اصلا جای نگرانی ندارد و فقط نیاز به اندکی توجه و دلداری از طرف پدر و  مادر دارد.ولی چنانچه کابوس ها اغلب مانه از خواب کافی کودک شوند و یا مشکلات عاطفی و رفتاری برای کودک ایجاد کنند می بایست با دکترتان مشورت نمایید.

مقاله ای از دکتر دی آرچی لینس- پزشک متخصص، محقق و نویسنده در حوزه روانشناسی کودکان و نوجوانان از دانشگاه temple فیلادلفیا

توجه: مقاله فوق صرفا جنبه آگاهی و آموزشی داشته و برای دریافت مشاوره تخصصی با پزشک مشاوره نمایید.